I. Explicatio litterarum et signorum, quae in sequentibus occurrunt[1].

E (e) [e.] voces [e. t,] unisonas [e, e, t. t,] aequat [e, s.] S. [,] semitoni [S, s. ts, t, t,] distantiam [t, t, ts, s, t,] signat. [te, tt.] T toni [t, t.] differentiam [t, t, et, t. t,] tonat. [t, ts.] S [,] cum [ts. Ts,] T [,] semiditonum [e, ts. s, ts. t,] statuit. [ts, ts. ts, t.] TT (tt) duplicata [tt. tt, t, ts.] ditonum [e, tt. tt,] titulat. [d, tt, s t.] D [,] (d) diatessaron [d, d dt d] symphoniam [dt. t. s. d,] denotat. [d. t, δ] Δ (δ)elta diapente [δ, s, tδ. e.] consonantiam [δ, e, t, s. t.] discriminat. [t. t, s. d,] Δ (δ)elta [ds,] cum [s,] S [,] bina [δs. e.] cum [δs] tritono [d, t, t, d, t.] limmata [s. t. t.] docet. [t, ts.] Δ [ts] (δ) [δt.] elta cum [t te.] T. quaternos [s, s, t, t,] cum [e,] limmate [t. t, s.] tonos [t, t.] maximum [δt, t, t.] videlicet [s, t. ts, s.] in [s,] cantilenis [ts, t. s, e] nostris [e g,] phthongorum [s, t, t,] intervallum [δt. t, d, t,] determinat. [s, t. t, e,] Sed [δ,] hae [s.] notae [t, δ.] cum [d,] punctis [ts, t,] remissas, [t, s, t,] sine [t. t,] punctis [t, s,] intensas [t, t, ts,] vocum [e, δt.] differentias [t, d, t, δt, e.] discernunt [t, t t.] praetexatas. [s, t. ts, s.]


II. Versus Hermanni ad discernendum cantum.



Versus atque notas Herimannus protulit istas,
Pandat ut ad notum cuique exemplaria vocum. Ter [t] tria [t, t.] junctorum [t, ts. d,] sunt [d,] intervalla [δ. d, e, t,] sonorum, [ts. d, e.]
Nam [e] nunc [d,] unisonas [t, e, e, e,] exaequat [t, e, e,] vocula [s, t, t.] phthongos: [d, e,]
Nunc [e] prope [s. s,] consimilem [t, t, s. t,] discernit [ts. e, t.] limma [t, s.] canorem: [t, t, e.]
Nunc [e,] tonus [t, t.] affini [t, t, t.] tribuit [s, t. ts,] discrimina [t, t, t, t.] voci: [t, e]
Nec [d,] non [ts.] assidue [ts, s, t, t.] conjuncti [e, ts, ts,] limma [d, ts.] tonusque: [t, ts. ts,]
Et [t,] duo [tt. tt,] saepe [t. t,] toni [tt. tt,] pariter [ts, s, t,] sibi [tt. t,] continuati: [t, tt. tt, t, e,]
Saepeque [d, d, ed,] dulcisonas [t, d. ts, e,] moderans [s, t, t.] diatessaron [e. d. d, e, d.] odas: [d, e]
Et [e] crebro [δδ. δ,] grate [t, t.] mulcens [t, t,] aures [t, ts, t.] diapente: [e. δ, e. δ.]
Interdumque [d. δs. ts, t,] toni [s, e.] bino [t, t,] cum [t,] limmate [s. δs, s,] terni: [t, t. e,]
Ac [t,] quandoque [δt, t, t,] tonis [s, t,] connexum [t, t, t,] limma [s, t,] quaternis. [t, δt, t, e.]
Haec [e,] si [e, d,] voce [e, ts,] notisque [t. t, d.] simul [s, t,] discernere [t, tt, ts, t.] noris, [δ, e,]
Quemvis [δ e.] distinctum [δ. tt, ts,] potes [ts. s,] his [t,] mox [δ.] pangere [d, δs. ts,] cantum, [t, t, e,]
Discernendo [t, t, t, s,] thesin [t, t,] sine [d, t,] praecentore [t, ts, d, t,] vel [ts.] arsin. [ts, t, e,]

Quae sequuntur, in cod. San-Blas. saec. XII immediate praecedendibus sunt subnexa, alibi etiam a melecta.

Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatessaron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus, diapason. Si quem delectat, ejus hunc modum esse agnoscat. Cumque tam paucis clausulis tota harmonia formetur, utilissimum est eas alte memoriae commendare, nec prius ab hujusmodi studiis quiescere, donec vocum intervallis agnitis harmoniae totius facillime queat comprehendere notitiam.


Quo vero clariora haec fiant, praecedentes versus Hermanni cum notis, quas chorales vocant, ex codice impsiensi his subjicimus, quibus litteras et signa superius jam expressa denuo superius ponimus, ut totum veterum musicorum artificium ex mutua collatione ad oculum pateat.

Ter [t,] tri-a [t. t.] jun-cto-rum [t, ts. d,] sunt [t,] in-ter-val-la [δ. d, e, t,] so-no-rum. [ts d, e.] Nam [e,] nunc [d,] u-ni-so-nas [t, e, e, c,] ex [t.] ae-quat [e, e,] vo-cu-la [s, t, t.] phthon-gos: [d, e.] Nunc [e,] pro-pe [s, s,] con-si-mi-tem [t, t, s. t,] di-scer-nit [ts. e, t.] lim [t,] ma [s.] ca-no-rem: [t, t, e.] Nunc [e,] to-nus [t, t.] af-fi-ni [t, t, t.] tri-bu-it [s. t. ts,] di-scri-mi-na [t, t, t. t] vo-ci: [t, e,] Nec-non [d, ts.] as-si-du-e [ts, s, t, t.] con-jun-cti [e, ts. ts,] im-ma [d, ts.] to-nus [t, ts.] que: [ts,] Et [t.] du-o [tt. tt,] sae-pe [t. t,] to-ni [tt. tt,] pa-ri-ter [ts, s, t,] si-bi [tt. t,] con-ti-no-a-ti: [t, tt. tt, t. e,] Sae-pe-que [d, d. ed,] dul-ci-so [t, d. ts,] nas [e,] mo-de-rans [s, t, t.] di-a-tes-sa-ron [e. d. d, e. d] o-das: [d, e,] Et [e.] cre-bro [δδ. δ,] gra-te [t. t.] mul-cens [t, t,] au-res [t, ts. t.] di-a-pente: [e. δ, e, δ] In-ter-dum [d, δ. ts,] que to ni [t, t. e.] bi-no [t, t,] cum [t,] lum-mate [s. δ.s, s,] ter-ni: [t, t. e,] Ac quan do-que [t, δ. t, t,] to nis con-ne-xum [s, t, t, t, t,] lim nia qua-ter-nis. [s. t, t. δt, t, e.] Haec si vo-ce [e, ed, e, ts,] no-tis-que si-mul di-scer-ne-re no-ris, [t. t, d. [s. t, t, tt, ts, t. δ, e,] Quem-vis [δ, e,] di-stin-ctum po-tes his mox [δ. tt, ts, ts. s, t, δ] pan-ge-re can-tum, [d, δs. ts, t, t, e,] Di-scer-nen-do [t, t, t, s,] the-sin si-ne prae-cen-to-re [t, t. d, t. t, ts, d, t,] vel ai-sin. [ts. ts, t, e,]


In eodem Lipsiensi cod. et in cod. San Petrino, ii dum notis, sine tamen litteris superpositis, sequuntur quae supra jam ex cod. San-Blas. dedimus.

Ter ter-ni sunt mo-di qui-bus om-nis can-ti-le-na con-te-xi tur, sci-li-cet u-ni-so-nus, se-mi-to-ni-um, to nus, se-mi-di-to-mus, di-to-nus, di-a-tes-sa-ron, di-a pen-te, se-mi to-ni um cum di-a-pen-te, to-nus cum di-a-pen-te, ad haec so-nus di-a-pa-son, si quem de-le-ctat, e-jus hunc mo-dum es-se a-gno scat. Cum-que tam pau-cis clau su lis o-ta har-mo nia for-me tur, u-ti-lis-si-mum est, e-as al-te me-mo-riae com men- da-re, nec pri-us ab hu-jus-mo-di stu-di-o qui-e-sce re, do nec vo-cum in-ter-val-lis a gni tis har-mo-ni-ae to-ti-us fa-cil-li-me que-at com-pre-hen de-re no-ti ti-am.




[1] Litteras hic expositas, nempe e, s, t, ts, tt, d Δ seu δ. δs. δt, et syllabis superpositas notarum antiquarum vagarum loco (dum necdum lineae et claves, quibus hodie utimur, a Guidone Aretino inventae percrebescerent) opportune substituendas existimavit Hermannus, cujus structurae ratio hic datur. Signa interjecta earum quantitatem determinabant, scilicet (comma) litterae postpositum notam longam, punctum vero brevem indicabat; unde hic dicitur quod notae cum punctis sint remissae, sine punctis vero intensae; quae magis ex sequentibus patebunt.