I.
Explicatio litterarum et signorum, quae in sequentibus
occurrunt[1].
E (e) [e.] voces [e. t,] unisonas [e, e, t. t,] aequat [e, s.] S. [,] semitoni [S, s. ts, t, t,]
distantiam [t, t, ts, s, t,] signat. [te, tt.] T toni [t, t.] differentiam [t, t, et, t. t,]
tonat. [t, ts.] S [,] cum [ts. Ts,] T [,] semiditonum [e, ts. s, ts. t,] statuit. [ts, ts. ts, t.]
TT (tt) duplicata [tt. tt, t, ts.] ditonum [e, tt. tt,] titulat. [d, tt, s t.]
D [,] (d) diatessaron [d, d dt d] symphoniam [dt. t. s. d,] denotat. [d. t, δ]
Δ (δ)elta diapente [δ, s, tδ. e.] consonantiam [δ, e, t, s. t.] discriminat. [t. t, s. d,]
Δ (δ)elta [ds,] cum [s,] S [,] bina [δs. e.] cum [δs] tritono [d, t, t, d, t.]
limmata [s. t. t.] docet. [t, ts.] Δ [ts] (δ) [δt.] elta cum [t te.] T.
quaternos [s, s, t, t,] cum [e,] limmate [t. t, s.] tonos [t, t.] maximum [δt, t, t.]
videlicet [s, t. ts, s.] in [s,] cantilenis [ts, t. s, e] nostris [e g,]
phthongorum [s, t, t,] intervallum [δt. t, d, t,] determinat. [s, t. t, e,]
Sed [δ,] hae [s.] notae [t, δ.] cum [d,] punctis [ts, t,] remissas, [t, s, t,] sine [t. t,]
punctis [t, s,] intensas [t, t, ts,] vocum [e, δt.] differentias [t, d, t, δt, e.] discernunt [t, t t.]
praetexatas. [s, t. ts, s.]
II. Versus Hermanni ad discernendum cantum.
Versus atque notas Herimannus protulit istas,
Pandat ut ad notum cuique exemplaria vocum.
Ter [t] tria [t, t.] junctorum [t, ts. d,] sunt [d,] intervalla [δ. d, e, t,] sonorum, [ts. d, e.]
Nam [e] nunc [d,] unisonas [t, e, e, e,] exaequat [t, e, e,] vocula [s, t, t.] phthongos: [d, e,]
Nunc [e] prope [s. s,] consimilem [t, t, s. t,] discernit [ts. e, t.] limma [t, s.] canorem: [t, t, e.]
Nunc [e,] tonus [t, t.] affini [t, t, t.] tribuit [s, t. ts,] discrimina [t, t, t, t.] voci: [t, e]
Nec [d,] non [ts.] assidue [ts, s, t, t.] conjuncti [e, ts, ts,] limma [d, ts.] tonusque: [t, ts. ts,]
Et [t,] duo [tt. tt,] saepe [t. t,] toni [tt. tt,] pariter [ts, s, t,] sibi [tt. t,] continuati: [t, tt. tt, t, e,]
Saepeque [d, d, ed,] dulcisonas [t, d. ts, e,] moderans [s, t, t.] diatessaron [e. d. d, e, d.] odas: [d, e]
Et [e] crebro [δδ.
δ,] grate [t, t.] mulcens [t, t,] aures [t, ts, t.] diapente: [e. δ, e. δ.]
Interdumque [d. δs. ts, t,] toni [s, e.] bino [t, t,] cum [t,] limmate [s. δs, s,] terni: [t, t. e,]
Ac [t,] quandoque [δt, t, t,] tonis [s, t,] connexum [t, t, t,] limma [s, t,] quaternis. [t, δt, t, e.]
Haec [e,] si [e, d,] voce [e, ts,] notisque [t. t, d.] simul [s, t,] discernere [t, tt, ts, t.] noris, [δ, e,]
Quemvis [δ e.] distinctum [δ. tt, ts,] potes [ts. s,] his [t,] mox [δ.] pangere [d, δs. ts,] cantum, [t, t, e,]
Discernendo [t, t, t, s,] thesin [t, t,] sine [d, t,] praecentore [t, ts, d, t,] vel [ts.] arsin. [ts, t, e,]
Quae sequuntur, in cod. San-Blas. saec. XII immediate
praecedendibus sunt subnexa, alibi etiam a melecta.
Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur,
scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus,
ditonus, diatessaron, diapente, semitonium
cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus,
diapason. Si quem delectat, ejus hunc modum esse
agnoscat. Cumque tam paucis clausulis tota harmonia
formetur, utilissimum est eas alte memoriae
commendare, nec prius ab hujusmodi studiis quiescere,
donec vocum intervallis agnitis harmoniae totius
facillime queat comprehendere notitiam.
Quo vero clariora haec fiant, praecedentes versus Hermanni cum notis, quas chorales vocant, ex codice
impsiensi his subjicimus, quibus litteras et signa superius jam expressa denuo superius ponimus, ut totum
veterum musicorum artificium ex mutua collatione ad oculum pateat.
Ter [t,] tri-a [t. t.] jun-cto-rum [t, ts. d,] sunt [t,] in-ter-val-la [δ. d, e, t,] so-no-rum. [ts d, e.]
Nam [e,] nunc [d,] u-ni-so-nas [t, e, e, c,] ex [t.] ae-quat [e, e,] vo-cu-la [s, t, t.] phthon-gos: [d, e.]
Nunc [e,] pro-pe [s, s,] con-si-mi-tem [t, t, s. t,] di-scer-nit [ts. e, t.] lim [t,] ma [s.] ca-no-rem: [t, t, e.]
Nunc [e,] to-nus [t, t.] af-fi-ni [t, t, t.] tri-bu-it [s. t. ts,] di-scri-mi-na [t, t, t. t] vo-ci: [t, e,]
Nec-non [d, ts.] as-si-du-e [ts, s, t, t.] con-jun-cti [e, ts. ts,] im-ma [d, ts.] to-nus [t, ts.] que: [ts,]
Et [t.] du-o [tt. tt,] sae-pe [t. t,] to-ni [tt. tt,] pa-ri-ter [ts, s, t,] si-bi [tt. t,] con-ti-no-a-ti: [t, tt. tt, t. e,]
Sae-pe-que [d, d. ed,] dul-ci-so [t, d. ts,] nas [e,] mo-de-rans [s, t, t.] di-a-tes-sa-ron [e. d. d, e. d] o-das: [d, e,]
Et [e.] cre-bro [δδ.
δ,] gra-te [t. t.] mul-cens [t, t,] au-res [t, ts. t.] di-a-pente: [e. δ, e, δ]
In-ter-dum [d, δ. ts,] que to ni [t, t. e.] bi-no [t, t,] cum [t,] lum-mate [s. δ.s, s,] ter-ni: [t, t. e,]
Ac quan do-que [t, δ. t, t,] to nis con-ne-xum [s, t, t, t, t,] lim nia qua-ter-nis. [s. t, t. δt, t, e.]
Haec si vo-ce [e, ed, e, ts,] no-tis-que si-mul di-scer-ne-re no-ris, [t. t, d. [s. t, t, tt, ts, t. δ, e,]
Quem-vis [δ, e,] di-stin-ctum po-tes his mox [δ. tt, ts, ts. s, t, δ] pan-ge-re can-tum, [d, δs. ts, t, t, e,]
Di-scer-nen-do [t, t, t, s,] the-sin si-ne prae-cen-to-re [t, t. d, t. t, ts, d, t,] vel ai-sin. [ts. ts, t, e,]
In eodem Lipsiensi cod. et in cod. San Petrino, ii dum notis, sine tamen litteris superpositis, sequuntur
quae supra jam ex cod. San-Blas. dedimus.
Ter ter-ni sunt mo-di qui-bus om-nis can-ti-le-na
con-te-xi tur, sci-li-cet u-ni-so-nus, se-mi-to-ni-um,
to nus, se-mi-di-to-mus, di-to-nus,
di-a-tes-sa-ron, di-a pen-te, se-mi to-ni um cum
di-a-pen-te, to-nus cum di-a-pen-te, ad haec so-nus
di-a-pa-son, si quem de-le-ctat, e-jus hunc mo-dum
es-se a-gno scat. Cum-que tam pau-cis
clau su lis o-ta har-mo nia for-me tur, u-ti-lis-si-mum
est, e-as al-te me-mo-riae com
men- da-re, nec pri-us ab hu-jus-mo-di
stu-di-o qui-e-sce re, do nec vo-cum in-ter-val-lis
a gni tis har-mo-ni-ae to-ti-us fa-cil-li-me
que-at com-pre-hen de-re no-ti ti-am.
[1]
Litteras hic expositas, nempe e, s, t, ts, tt, d
Δ seu δ.
δs. δt, et syllabis superpositas notarum
antiquarum vagarum loco (dum necdum lineae et claves,
quibus hodie utimur, a Guidone Aretino inventae
percrebescerent) opportune substituendas existimavit
Hermannus, cujus structurae ratio hic datur. Signa
interjecta earum quantitatem determinabant, scilicet
(comma) litterae postpositum notam longam, punctum
vero brevem indicabat; unde hic dicitur quod
notae cum punctis sint remissae, sine punctis vero
intensae; quae magis ex sequentibus patebunt.